Nhìn lại dự án GameFi đình đám thời gian qua: Chiêu trò quảng cáo, không bền vững, thiệt hại nặng nề cho người đến sau!

Giai đoạn nửa cuối năm 2021 đến đầu năm 2022, các dự án trong lĩnh vực tiền mã hoá như GameFi, NFT bỗng nở rộ, làm mưa làm gió trong thị trường tài chính. Lúc bấy giờ, nhà đầu cơ lẫn nhà đầu tư đều đâm đầu vào các dự án này, gặt hái những khoản lợi nhuận siêu khủng.

"Tiếng lành đồn xa", các nhà hoạt động trong lĩnh vực GameFi và NFT cũng nhân cơ hội này lôi kéo thêm nhiều người dùng mới bằng những mỹ từ như bình đẳng tài chính, nâng tầm giá trị quyền sở hữu. Cuộc chơi những tưởng kéo dài bất tận, ai cũng sẽ là người có lợi. Nhưng thị trường tiền mã hoá lao dốc đã hé lộ những mặt trái của GameFi và NFT, nơi người dùng bị các founder, nhà đầu cơ thao túng, lợi dụng mà không hề hay biết.

nhin lai du an game fi dinh dam thoi gian qua chieu tro quang cao khong ben vung thiet hai nang ne cho nguoi den sau - anh 0

Khi Covid-19 gây ảnh hưởng nặng nề tại Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng, biện pháp giãn cách xã hội nghiêm ngặt được sử dụng để kìm hãm độ lây lan của dịch bệnh. Điều này ảnh hưởng đến một số loại hình dịch vụ và ngành nghề, hệ quả tất yếu là nhân viên hoạt động trong các lĩnh vực này bị mất thu nhập đáng kể hoặc tệ hơn là bị cho thôi việc.

Ở Philippines, một bộ phận người thất nghiệp đã tìm đến Axie Infinity như một giải pháp tài chính để họ có tiền trang trải cuộc sống qua ngày. Jeff Zirlin, founder người Mỹ của Axie Infinity tận dụng điều này để phổ biến câu chuyện về GameFi, với hình thức play-to-earn (chơi game kiếm tiền) đem đến cơ hội việc làm và bình đẳng tài chính cho những người có hoàn cảnh khó khăn.

nhin lai du an game fi dinh dam thoi gian qua chieu tro quang cao khong ben vung thiet hai nang ne cho nguoi den sau - anh 0

Tuy nhiên, thực chất để tham gia Axie Infinity, người chơi phải bỏ ra số vốn ban đầu khá lớn, khoảng vài triệu đến vài chục triệu tiền Việt Nam. Vì vậy, gần phân nửa số người chơi Axie với hình thức cày thuê cho các hội gaming guild, theo số liệu thống kê của Naavik.

Trả lời phỏng vấn cho tờ Fortune, YGG, một hội gaming guild Axie Infinity ở Philippines đã thừa nhận trong mô hình cày thuê, người trực tiếp quản lý đội cày thuê lấy 10% lợi nhuận của gamer, còn gaming guild lấy 20% lợi nhuận để duy trì hoạt động của hội. 

Nhận xét về mô hình này với chúng tôi, bà Catherine Flick, Giáo sư hai chuyên ngành khoa học công nghệ và điều hành xã hội tại đại học De Monfort cho biết: "Đây không khác gì hình thức biến tướng của một sweatshop (xí nghiệp nhà máy bóc lột sức lao động của công nhân). Người dùng tham gia Axie Infinity dưới hình thức này khó có thể xem là gamer, nên gọi họ là những người đi làm thuê theo thời vụ thì đúng hơn. Bằng cách vô tình hay hữu ý, Axie đã tạo ra phân tầng giai cấp, giữa người không có gì và người quá dư giả về mặt tài chính. Xét trên khía cạnh xã hội, điều này có thể dẫn đến hệ lụy về bình đẳng".

Nhận định của Catherine trở thành sự thật khi mô hình kinh tế không bền vững của GameFi khiến giá trị tài sản số của Axie Infinity bị lạm phát và mất giá liên tục, lợi nhuận những gamer cày thuê bị sụt giảm đáng kể. Hiện hai tài sản số của GameFi này là AXS và SLP đều giảm hơn 90% so với mức giá cao nhất vào giữa năm ngoái. Bất bình đẳng về lợi nhuận giữa những nhà đầu cơ, gaming guild trong Axie Infinity và những người cày thuê đang ngày một hiện rõ hơn.

nhin lai du an game fi dinh dam thoi gian qua chieu tro quang cao khong ben vung thiet hai nang ne cho nguoi den sau - anh 0

Việc Ronin Bridge (cổng lưu trữ, chuyển đổi các tài sản số trên Axie Infinity) bị hack càng làm rõ sự bất bình đẳng này. Khi sự việc xảy ra, Sky Mavis, công ty chủ quản của Axie Infinity, đã lập tức hoãn mọi hoạt động giao dịch trên Ronin. Trên trang Discord chính thức của Axie Infinity, các gaming guild phản ánh gamer cày thuê đang rời bỏ hội vì không thể đổi các tài sản số trong game thành tiền sinh hoạt. 

Catherine Flick nhận định: "Vụ hack có thể chỉ là một ảnh hưởng nhỏ đến tài sản của các quỹ đầu tư cho Sky Mavis, nhưng với những người dùng cày thuê, sinh hoạt phí của họ phụ thuộc hoàn toàn vào cơ chế play-to-earn, nên việc hoãn giao dịch là thiệt hại nặng nề đối với họ".

nhin lai du an game fi dinh dam thoi gian qua chieu tro quang cao khong ben vung thiet hai nang ne cho nguoi den sau - anh 0
Thu nhập kiếm được trên Axie Infinity giảm dưới mức lương tối thiểu ngày tại Philippines.

Trong sự kiện Scale-Up Forum do Endeavor Việt Nam tổ chức, Nguyễn Thành Trung, cha đẻ của Axie Infinity chỉ trích kịch liệt hacker tấn công Ronin Bridge: "Tôi buồn bực, tức giận vì sao kẻ trộm lại tham lam thế. Đây không chỉ là câu chuyện của công ty mà còn là của biết bao nhiêu người. Hơn 600 triệu USD bị đánh cắp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống, cuộc đời của rất nhiều người chơi, người đầu tư vào game. Nhiều người có thể từ đây mà có những suy nghĩ hoặc hành động tiêu cực".

Tuy nhiên, một điều đáng nói ở đây là hacker này chỉ lợi dụng cơ chế bảo mật lỏng lẻo của Ronin Bridge, điều mà trước đó, rất nhiều người dùng đã phản ánh với Sky Mavis trên Twitter. Vitalik Buterin, người sáng lập ra đồng Ethereum, cũng từng nhiều lần nhắc đi nhắc lại rằng cơ chế bảo mật của những Cross-Chain Bridge như Ronin tồn tại nhiều kẽ hở, cực kì nguy hiểm cho người dùng.

Rõ ràng, việc Ronin Bridge bị hack là sự kiện có thể tiên liệu trước rất lâu. Cơ chế kiểm duyệt giao dịch trên Ronin Bridge được hoạt động theo biểu quyết số đông (tỷ lệ được phép thông qua là 51%) trong một hội đồng bao gồm 9 chủ toạ. Sky Mavis nắm quyền điều hành 4 trên 9 chủ toạ, việc này cũng nhận nhiều ý kiến phê bình trong cộng đồng tiền mã hoá, nơi mà nguyên lý phi tập trung (nguyên lý vận hành mà trong đó không có cá nhân nào nắm quyền kiểm soát tối thượng) được đề cao. 

nhin lai du an game fi dinh dam thoi gian qua chieu tro quang cao khong ben vung thiet hai nang ne cho nguoi den sau - anh 0

Trong một đợt giao dịch quá tải trên Ronin Bridge, Sky Mavis đã được hội đồng cho phép chiếm quyền tạm thời tỉ lệ 51% để đẩy nhanh quá trình kiểm duyệt. Sau khi giải quyết tình trạng quá tải, quyền chiếm dụng đã không được đóng lại, một hacker đã lợi dụng việc này để bẻ gãy cơ chế bảo mật của Ronin Bridge. 

Nếu trách hacker vì lợi dụng kẽ hở để trục lợi, trách nhiệm của Sky Mavis ở đâu khi lỏng lẻo trong công tác bảo mật Ronin Bridge, tạo cơ hội cho hacker này "tham lam"?

nhin lai du an game fi dinh dam thoi gian qua chieu tro quang cao khong ben vung thiet hai nang ne cho nguoi den sau - anh 0

Khi Axie Infinity giảm độ hot, StepN bỗng nổi lên và được quảng bá như một ứng dụng sức khoẻ, giúp người dùng kiếm tiền thông qua việc chạy bộ. Dù không tự nhận là một GameFi, nhưng theo bài viết nghiên cứu của Timothy Craig, chuyên gia tâm lý học hành vi, trên Crypto Briefing, cơ chế hoạt động của StepN hoàn toàn tương tự Axie Infinity, bao gồm bỏ tiền ra mua vật phẩm là các giày chạy bộ ảo, và cơ chế nâng cấp kỹ năng cho các đôi giày ảo. 

Kỹ năng đôi giày càng cao, số lượng tài sản số (gọi là GST) sản sinh từ mỗi lần chạy bộ càng nhiều. Đây là tiền đề khởi tạo lạm phát tài sản số trong game mà Axie Infinity đã mắc phải. Ngoài ra, người dùng cũng có thể phối trộn hai cặp giày khác nhau để tạo ra đôi giày mới, tương tự như việc phối trộn hai con thú trong Axie để tạo ra một con thú mới. Cơ chế này đòi hỏi sản phẩm phải thu hút lượng người chơi mới liên tục để tiêu thụ các vật phẩm được tạo ra bởi người dùng trước đó. 

Và cũng như Axie Infinity, cơ chế này không bền vững và tiềm ẩn rất nhiều rủi ro cho những người dùng tham gia về sau. Nếu lượng người dùng mới chững lại, những người tham gia sau cùng sẽ không có ai để tiêu thụ vật phẩm họ đăng bán. Đây là cơ chế khiến GameFi bị nghi ngờ có dấu hiệu một mô hình đa cấp, khi lợi nhuận của người trước được trả bằng tiền của người đến sau.

nhin lai du an game fi dinh dam thoi gian qua chieu tro quang cao khong ben vung thiet hai nang ne cho nguoi den sau - anh 0

Joel Stein - phóng viên của trang tin Forkast đã tự tay kiểm nghiệm StepN. Anh dùng ứng dụng này từ tháng 4 đến tháng 6. Lúc đầu, Joel nghĩ mình có thể hoàn vốn nhanh chóng vì anh vốn là một người thích thể thao và chạy bộ thường xuyên. Tuy nhiên, đôi giày ảo cơ bản mà anh dùng (có giá 1.200 USD, khoảng 28 triệu VND) không sản sinh ra nhiều GST. Nếu đổi lượng GST này ra tiền thật, sẽ rất lâu mới có thể hoàn vốn. 

Vì vậy, Joel đã dùng lượng GST đấy để nâng cấp kĩ năng giày chạy. Ngoài ra, các đôi giày ảo này có cơ chế "hao mòn" cho mỗi lần chạy, nên Joel cũng phải dùng GST cho dịch vụ "sửa giày". Lần chạy đầu tiên, Joel nhận được lượng GST trị giá 2 USD. Sau 8 ngày chạy anh thu về 30 USD. Joel nghĩ bản thân sẽ hồi vốn nhanh chóng, nhưng thị trường tiền mã hoá sụt giảm, kéo theo việc GST mất 98% thị giá, số tiền 30 USD của Joel hiện chỉ có giá thực tế chưa đến 1 USD.

Phóng viên từ Forkast kết luận: "Để kiếm tiền trong thị trường này, chạy nhanh hay chậm không quan trọng, quan trọng là bạn có chạy theo kịp xu hướng trong GameFi để thành những người đầu tiên tham gia khi sản phẩm ấy còn đang hot không".

nhin lai du an game fi dinh dam thoi gian qua chieu tro quang cao khong ben vung thiet hai nang ne cho nguoi den sau - anh 0
Giá 1 GST lập đỉnh hơn 7 USD vào tháng tư, sau đó lao dốc.

Theo lời của founder StepN, Jerry Huang, vào lúc đỉnh điểm của trào lưu, người dùng đã thu về mức lợi nhuận là 1.800 USD - 3.000 USD 1 ngày, hoà vốn trong vòng từ 20 đến 30 ngày. Khi đấy giá 1 GST giao động ở mức hơn 7 USD, còn hiện nay giá tài sản số này là 0.15 USD.

Ở Việt Nam, nhiều YouTuber có tiếng trong lĩnh vực tài chính cũng đăng tải các video chia sẻ về StepN như Chàng Ngốc Già hay Warzone... Các YouTuber này đều cho rằng, muốn chia sẻ để những bạn trẻ ở Việt Nam có lợi thế biết đến StepN sớm và tham gia trước khi nó trở thành xu hướng rầm rộ trên toàn thế giới.  

Các YouTuber nhận định vòng đời của StepN sẽ tốt hơn, lên đến 9 hoặc 12 tháng thay vì 6 tháng như các GameFi khác. Tuy nhiên, StepN đi vào hoạt động mới đầy 3 tháng, giá đồng GST đã giảm gần như 100%. Một số nhận định cho rằng GST giảm sốc do tâm lý hoang mang của nhà đầu tư trước thông tin ứng dụng này bị chính phủ Trung Quốc "sờ gáy".

nhin lai du an game fi dinh dam thoi gian qua chieu tro quang cao khong ben vung thiet hai nang ne cho nguoi den sau - anh 0

Có thể thấy, thị trường GameFi khá vô chừng và khó đoán định, nên ngay cả các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính cũng không thể đưa ra những nhận định chắc chắn về thị trường này. Trong số các YouTuber làm nội dung về StepN ở Việt Nam, Chàng Ngốc Già có lẽ là người có chuyên môn về tài chính nhất, nhưng bản thân anh cũng không thể lường trước được cú sụp của StepN nói riêng và thị trường mã hoá nói chung.

StepN được các founder quảng cáo như một ứng dụng hướng tới sức khoẻ, nhưng thực chất chỉ trên danh nghĩa, còn công thức vẫn là xào nấu lại từ mô hình GameFi. Axie Infinity hiện cũng đã dần chuyển đổi sang mô hình free-to-play trong phiên bản cập nhật Origin, bỏ ngỏ cho khả năng phát triển của trào lưu play-to-earn. Tới thời điểm hiện tại, đã có hơn 600.000 tài khoản đăng kí tham gia test phiên bản beta của Origin. Tuy nhiên, lượng người chơi rời bỏ Axie Infinity vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. 

nhin lai du an game fi dinh dam thoi gian qua chieu tro quang cao khong ben vung thiet hai nang ne cho nguoi den sau - anh 0

"Thứ khiến GameFi được quan tâm là lợi nhuận mà nó sinh ra, chứ không phải trải nghiệm chơi độc đáo, hấp dẫn. Trong các diễn đàn dự án GameFi, phần nhiều sẽ là các nhà đầu cơ bàn về chuyện lãi lỗ, vắng bóng các gamer bình luận về lối chơi hay hình ảnh, đồ hoạ game", Pawan Nahar, biên tập viên mảng Tài chính cho The Economic Times đã nhận định như vậy trong một bài xã luận về GameFi. 

Trước đây, trong một khảo sát nhỏ trên Twitter, Jeff Zirlin, founder người Mỹ của Axie Infinity đã hỏi điều gì tạo ra sức hút cho Axie Infinity. 50% người dùng đã chọn câu trả lời là chức năng kiếm tiền từ việc chơi game. Vậy nên không rõ khi Axie Infinity chuyển mình sang free-to-play, trò chơi này liệu còn đủ sức hấp dẫn với người dùng? 

Nguồn:TH&PL

Credit: Sện Sện - Hako.raw

HĐCS|
Xem Nhiều Nhất
Đừng Bỏ Lỡ

Siêu Hot

menu
Logo VieZ